Een revolutie in LFg-land

0
161
Saaksum geluid-2

Saaksum geluid-3 “We hebben het over schade aan mensen”

SAAKSUM/STREEK – Al jaren lijden Niehoofster Betteke de Haan en de uit Saaksum afkomstige Dirk van der Plas onder het fenomeen ‘Laagfrequent Geluid’ (LFg). Een moeizame strijd om gehoord te worden en om het noodzakelijke onderzoek van de grond te krijgen, is iets waar zij hun spaarzame energie in stoppen. En terwijl zij zoeken naar manieren om te overleven en denken over vluchten of blijven, gloort er zomaar hoop aan deze bonzende horizon. De gemeente Zuidhorn heeft onlangs haar wethouder Henk Bakker als verantwoordelijke voor het LFg aangesteld. Zowel de raad als het college is akkoord met het beschikbaar stellen van de benodigde financiële middelen en heeft uitgesproken in te zetten op het monitoren van het LFg middels een langdurig meetnet. Een revolutie in LFg-land.

 

Het duo Betteke en Dirk oogt ontspannen en dat is een zeldzaamheid in hun bestaan. Samen proberen ze terug te blikken – ‘hoeveel jaar is het ook alweer geleden dat we elkaar voor het eerst troffen?’ – en trekken ze de trieste conclusie dat het leven toch wel heel anders gelopen is, dan ooit gedacht. Werk is opgegeven, sociale bezigheden op een laag pitje, het ritme totaal veranderd. Er zijn aardige dagen en hele slechte. Stilte is een luxe geworden. Betteke kent het niet meer, Dirk ervaart het nog bij tijden. “Afgelopen Kerst was het echt ontzettend stil”, denkt hij terug. “En dat terwijl de Kerst daarvoor nog hel op aarde was. De afgelopen tijd was het ook heel erg. Op een schaal van één op tien was het geluid toen twintig. Dan denk je er echt over om uit het raam te springen. En nu opeens is het weer beter.” Het duo heeft zo elk haar eigen overlevingstactieken. Zo reist Betteke regelmatig in haar camper door Europa. Op zoek naar stille plekken, naar de schaarse camperplaatsen zonder de constante bromtoon die haar teistert. Muziek helpt haar bij tijden het “ellendige gedreun” te maskeren. “Dat heeft me vooral in het begin echt gered.” Dirk echter, kan zijn geliefde klassieke muziek juist niet meer horen. “Daar zit vaak zo’n paukenslag in en dat is weer dat gedreun. Nee, tegenwoordig houd ik van stilte.”
Oplossing
Even onverslaanbaar als het LFg tot nu toe is gebleken, werken Dirk en Betteke aan een oplossing. Ze vermoeden dat de NAM-installatie vlakbij hun woonplaatsen de grootste producent is van LFg in hun omgeving. Hun klachten begonnen dan ook met de komst van de NAM in Grijpskerk. Maar om daar voet aan de grond te krijgen, moet er eerst een belangrijke eerste stap worden gezet: onderzoek. “We zeggen al jaren dat we heel graag met logboeken willen werken, zodat we kunnen helpen traceren waar het LFg precies vandaan komt”, aldus Betteke. “Langdurig monitoren is iets wat we al jaren voor elkaar proberen te krijgen”, vult Dirk haar aan. “Een meetnet als datgene waar de gemeente Zuidhorn nu op inzet, zou een belangrijke stap zijn. Gelukkig is de Omgevingsdienst Groningen nu van plan een dergelijk meetnet van drie meetpunten in de provincie op te zetten. Zuidhorn heeft nu aangegeven dat één in elk geval in de gemeente Zuidhorn moet komen. Of dat niet weinig is? Het is een begin”, aldus Dirk. “Nog nooit eerder is een dergelijk meetnet opgezet. De overheid wil liever niet meten, want dan zal ze ook iets met de uitkomst moeten. Dus eigenlijk kunnen we spreken van een revolutie.”
En die revolutie is hard nodig. Er is namelijk totaal geen wet- en regelgeving op het gebied van LFg. “Moet je nagaan”, verduidelijkt Betteke, “voor lichtvervuiling waren er binnen tien jaar wetten en regels vastgesteld. Wij lopen al jaren te klooien.” Dirk stipt ook zaken als asbest en fijnstof aan. Allemaal goed vastgelegd en vrij snel. “Zolang er geen wet- en regelgeving is, blijf je altijd afhankelijk van de goedwillendheid van anderen, want er is geen grond voor bijvoorbeeld de gemeente om te kunnen handhaven.” “Bovendien”, vult Betteke hem aan, “zijn er steeds meer apparaten die fantastisch krachtig werken. In de aardappelschuren bijvoorbeeld, vind je steeds meer van die grote ventilatoren. Maar kijk ook maar eens naar de flatgebouwen, waarop enorme afzuigsystemen gebouwd worden.” De eerste stappen voor deze wetgeving zullen in Den Haag moeten worden genomen. “Maar Den Haag blijkt een moeilijk te nemen bastillion”, vertelt Dirk. Hij heeft de afgelopen vijf jaren veel energie in de Stichting Laagfrequent Geluid gestopt en kreeg als voorzitter meldingen uit het hele land. Hieruit blijkt wel dat het probleem nationale aandacht verdient. “Ik hoop dat er in alle provincies groepjes gaan ontstaan, die allemaal het signaal naar Den Haag afgeven dat er iets moet gebeuren.”
De oplossing ligt echter niet alleen in Den Haag. “Ik denk dat het een combinatie moet zijn van verschillende factoren. Zo ben je ook afhankelijk van de goedwillendheid van bedrijven. In Veendam waren er ook veel klachten en die bleken na monitoring veroorzaakt te worden door een defecte koeler in de fabriek van Netmag. Dankzij de medewerking van dit bedrijf kon deze vervangen worden.” Het klinkt als een droom voor het duo, want medewerking van de NAM is een moeilijk gegeven. Van een strijd tegen deze industrie spreken ze echter niet meer. “Het gaat ons er niet om dat de NAM weg moet uit Grijpskerk, maar dat de apparatuur stiller wordt. Ik denk dat zelfs als de gasindustrie helemaal weg zou zijn, we nog altijd last hebben van LFg”, aldus Dirk. “Helemaal weg krijg je het nooit meer. Ook Betteke beaamt dit. “Maar het zou dan niet meer zo ziekmakend zijn als nu”, denkt zij. “Er wordt daar ook nog eens vooral ’s nachts veel gewerkt.”
Dirk zet ook in op een oplossing vanuit de medische kant. Testen op muizen in Amerika hebben duidelijk aangetoond dat het LFg effect op het binnenoor kan hebben. “Toch is er nog nooit medisch onderzoek gedaan naar het oor en waarom wij zo’n last hebben van het LFg. Ook naar gevolgen voor het lichaam wordt niet gekeken.” Iets waar ze zelf wel voor vrezen. Klachten als hoofdpijn, buikpijn, hartkloppingen en uitputting liegen er dan ook niet om. “Toch lijkt het wel alsof er een smet op het LFg zit. Als je kijkt waar allemaal onderzoek naar gedaan wordt, daar zitten wel ziektes bij waar veel minder mensen aan lijden. Het aantal mensen dat melding maakt last te hebben van LFg groeit echter nog steeds.”
Lichtpuntjes
Zorgen domineren het gesprek, maar gelukkig zijn er altijd weer lichtpuntjes. “Dat de gemeente nu Henk Bakker als verantwoordelijke heeft aangesteld, is alweer een grote stap vooruit. Ooit nam Zuidhorn het LFg als speerpunt op in haar gezondheidsbeleid; allemaal prachtig, maar wat dat nou concreet inhoudt, hebben we nog niet gemerkt.” Ook de heisa rond alle aardbevingen in Groningen wordt gezien als een stapje vooruit. “Er is meer aandacht voor openheid en transparantie. We kunnen in elk geval meeliften op een verandering in mentaliteit. Maar het blijft dubbel: we praten zoveel over schade aan huizen; wíj hebben het over schade aan mensen.” De belangrijkste lichtpuntjes zitten in het duo zelf: “het is een gegeven dat dit mijn leven is. Ik probeer zoveel mogelijk te kijken naar wat het leven nog leuk maakt.” Ook Betteke maakt het beste ervan: “het komt zoals het komt. Het LFg heeft me ook veel gebracht. Ik heb veel kennis opgedaan en heel veel bijzondere mensen met kracht en doorzettingsvermogen ontmoet. Ik had ook nooit gedacht dat ik zo’n reizend leven zou leiden. Als ik op vakantie ben, zie ik zoveel mooie dingen om me heen, dan is het LFg ook niet zo opdringerig meer.” Vastbesloten blijven ze wel. “We moeten er elke dag aan werken. We kunnen het niet aanzien, al is het maar voor de volgende generatie”, besluit ze.

“Als je hier last van hebt, is natuurlijk elke dag te lang”
“We gaan ervoor, nemen de klachten serieus en we willen er écht wat aan doen”, laat wethouder Henk Bakker weten. “Als GroenLinks hadden we de aanpak van LFg al als speerpunt in ons verkiezingsprogramma opgenomen en vervolgens is dit ook in het bestuursakkoord afgesproken”, verklaart hij zijn eigen aanstelling als verantwoordelijke voor dit probleem. Hij volgt burgemeester Bert Swart op die eerder ‘vocal point’ was. “Het lukte hem wel het onderwerp op de agenda te houden, maar verder was het moeilijk echte stappen te zetten. Als burgemeester moet je je uiteindelijk ook vaak neutraal opstellen. Zelf wil ik een actievere rol opzoeken en proberen het onderwerp politieker te maken.” Bakker is goed op de hoogte van de problemen van Dirk en Betteke. “Het is echt niet makkelijk voor hun en het duurt echt lang voor we goede stappen kunnen maken. Als je last hebt van LFg, is natuurlijk elke dag te lang.” Inmiddels heeft Bakker al contact gehad met de Omgevingsdienst Groningen over het meetnetwerk. “We willen tenminste in onze gemeente goed gaan meten waar deze mensen precies last van hebben, hoe intens het LFg is en wanneer het voorkomt. Door goede informatie en data te verzamelen, kunnen we de klachten goed onderbouwen en hopen we daarmee regels te forceren”, klinkt het voorzichtig. “Ja”, beaamt Bakker, “tot nu hebben we gemerkt dat er vrij weinig interesse in regelgeving op dit gebied is.” Zelf is hij wel van plan door te zetten. “Niks doen, helpt helemaal niet. Wij komen simpelweg op voor de belangen van inwoners die ergens last van hebben.” Bakker verwacht binnenkort een voorstel van de Omgevingsdienst Groningen te krijgen en zal dit dan gaan doornemen met een speciale werkgroep LFg waarin ook Dirk en Betteke de mond wordt gegund. Hij hoopt in april dan definitieve afspraken over het meetnetwerk te kunnen maken.