Icoonschilder Dieke Riemersma vertelt over haar kunst: “Iconen spreken je aan, of niet. Ik had dat duidelijk wel”

Kleintje Cultuur - Dieke Riemersma

BUITENPOST – Icoonschilder Dieke Riemersma exposeerde vorige week, tijdens de Feestweek, in de Doopsgezinde Kerk in Buitenpost. “Op woensdag zijn er meer dan 200 mensen komen kijken”, lacht ze enthousiast. Verschillende afbeelding van iconen, zoals Christus, de Moeders Gods, een heilige, een Aartsengel, een profeet of evangelist staan uitgestald in de kerk. Werk van Riemersma en icoonschilder Jetty Bus uit Assen staan in een rustige opstelling verspreid.

Acht jaar geleden is Riemersma begonnen het schilderen van iconische beelden. “Ik kwam ermee in aanraking door iemand anders”, legt ze uit. “Ik heb zelf wel altijd veel belangstelling voor kerken en gebouwen gehad, en daardoor ook veel gebouwen bekeken. Iconen spreken je aan, of niet. Ik had dat duidelijk wel. Ik ben toen een week naar een klooster geweest, waar ik les heb gehad van een Bulgaarse schilder. Ik heb daar mijn eerste icoon geschilderd. Op die manier wordt je erdoor geraakt en blijf je ermee bezig. En heb daarna geprobeerd elk jaar een week naar een klooster te gaan om iconen te schilderen, want ik die periode werkte in nog en had ik dus minder tijd. Nu ben ik met pensioen”, lacht ze. “En kan ik dus veel meer schilderen.”

Het woord icoon stamt uit het Grieks en betekent letterlijk ‘beeld’. Iconen zijn religieuze objecten die een belangrijke functie hebben binnen de Oosters Orthodoxe kerk. “Momenteel heb ik nog les in Letterbert, van Vader Silouan, hij is Russisch Orthodox en hij schildert in het kerkje in Letterbert. Hij geeft ook weeklessen, dit jaar ben ik een week bij hem wezen schilderen. Er komt nu ook wat mee bekendheid aan”, vertelt Riemersma. “Het is heel anders dan ‘normaal’ schilderen, waarbij je iets op een doek zet. Iconen schilder je echt naar oude voorbeelden, het liefst naar de oudste voorbeelden uit Rusland. Maar je gaat heel anders te werk.”

Riemersma legt uit hoe het schilderen van iconen verschilt van ‘normaal’ schilderen. “Je moet je aan bepaalde regels houden. Je werkt op een houten plank, en op die plank leg je een aantal lagen. Dit kunnen er zeven zijn, of twaalf, het ligt er maar net aan met welke visie je werkt. Zeven staat voor het aantal dagen van de schepping, twaalf staat voor het aantal apostelen. Het is dus wel aan regels gebonden. Daarnaast schilder je van donker naar licht. Je gaat eerst de plank aarden, de gezichten doe je bijvoorbeeld met groene aarde. Het werkt hetzelfde als het scheppingsverhaal, in het begin scheidde God het licht van het donker. En zo gaat een icoonschilder ook te werk. Je begint met het licht, de gouden aureolen om het gezicht bijvoorbeeld, dat is het licht. Daarna maak je de kleding en de gezichten helemaal donker en doe je er steeds lichtere, transparante laagjes overheen, zodat je plooien en diepte krijgt. Zo ontstaan het icoon. Het werkt dus eigenlijk net andersom als normaal schilderen.”

Het materiaal dat Riemersma gebruikt voor haar iconen is vooral pigment. Dat pigmentpoeder, in verschillende kleuren, maakt ze aan met eigeel, en zo ontstaan de verf. “Die breng je in heel veel lagen aan op de houten plank, naar een oud voorbeeld. En dan begint het echte schilderen pas. Laag over laag, heel transparant. Eerst dus helemaal donker, en daarna de oplichting met pigmentpoeder.”